از اوائل آغاز تمدن بشري کوشش‌هاي زيادي براي يافتن راه ساده و مطمئن جهت تشخيص حاملگي به عمل مي‌آمد. مدارک به دست آمده از پزشکان مذهبي مصر نشان مي‌دهد که آنها معتقد بودند که ادرار زن آبستن رشد دانه‌هاي جو و گندم را تحريک مي‌کند. پزشکان قرون وسطي نيز ادعا مي‌نمودند که با نگاه به ادرار زن مي‌توانند حاملگي را تشخيص بدهند. امروزه با توجه به علائمي مانند قطع قاعدگي، تهوع، تکرر ادرار، حرکت جنين و بزرگي شکم بارداري را مي‌توان حدس زد و براي اثبات وجود حاملگي از آزمايشگاه و وسائل مختلف نيز کمک گرفت.
تشخيص بارداری 10 الي 15 روز بعد از تشکيل نطفه هومون مخصوصي به نام گونادوتروپين از جفت وارد خون مادر شده و از راه ادرار دفع مي گردد. بنابراين نکته 28: با اندازه‌گيري اين هورمون در ادرار مي‌توان حاملگي را دو هفته بعد از قطع قاعدگي تشخيص داد.
براي اندازه‌گيري هورمون گونادوتروپين در ادرار از دو روش بيولوژيک يا ايمنولوژيک استفاده مي‌شود.
در روش بيولوژيک ادرار را به حيواناتي نظير قورباغه، خرگوش و يا موش تزريق مي‌کنند. بعد از گذشت چند ساعت و يا چند روز تغييراتي در دستگاه تناسلي داخلي اين حيوانات به وجود مي‌آيد که از روي آنها بارداري تشخيص داده مي‌شود.
روش ايمنولوژيک بسيار ساده بوده و با مخلوط کردن دو قطره از مواد مخصوص و يک قطره ادرار زن باردار بر روي يک لام در مدت يک دقيقه جواب آماده مي‌شود. اگر آگلوتيناسيون در زير ميکروسکوپ مشاهده شود آزمايش حاملگي منفي است.
آزمايش‌هاي فوق‌الذکر در حدود 97 الي 98 درصد موارد جواب صحيح مي‌دهد و اين امتحانات آزمايشگاهي هنگامي نتيجه مثبت مي‌دهند که حداقل ده روز از بارداري گذشته و هورمون گونادوتروپين ادرار زن باردار کافي باشد. نکته 29: بهترين موقع براي آزمايش دو هفته بعد از قطع قاعدگي است، البته اين زمان در زنان مختلف متفاوت است به طوري که گونادوتروپين ادرار در عده‌اي زودتر و در بعضي ديرتر به حدي که با آزمايش‌هاي معمولي قابل اندازه‌گيري است، مي‌رسد.
امروزه از راديوايمونواسي براي اندازه‌گيري هورمون گونادوتروپين استفاده مي‌شود. به اين ترتيب در بعضي موارد حتي قبل از قطع قاعدگي مي‌توان حاملگي را تشخيص داد. اين آزمايش دقيق‌تر و اندکي گران‌تر است و روي خون انجام مي‌شود ولي معمولاً احتياجي به آن نيست مگر در مواردي مانند آبستني خارج رحمي که پزشک به تشخيص قطعي و سريع نياز دارد.
از هورمون استروژن و پروژسترون نيز مي‌توان براي تشخيص بارداري استفاده نمود. براي اين کار فرآورده‌هائي از اين هورمون‌ها به صورت قرص و آمپول در بازار وجود دارد. معمولاً بعد از مصرف قرص و يا تزريق آمپول اگر زن باردار باشد خونريزي نمي‌کند ولي اگر حامله نباشد در عرض 7-5 روز خونريزي شروع مي‌شود. بعضي زنان باردار به غلط از اين آمپول‌ها براي سقط کردن استفاده مي‌کنند. ولي نکته 30: بايد دانست که اين دارو هيچ گونه اثري روي بارداري نداشته و بلکه به عکس اگر زن باردار باشد سبب تقويت عضله رحم شده شانس نگهداري جنين را افزايش مي‌دهد. سوء تفاهمات و حتي خرافات در اين زمينه در ميان عوام شايع است و متأسفانه اغلب به وسيلة پزشکان نيز به آن کمک مي‌شود.
گاهي آزمايش حاملگي منفي است ولي بيمار ادعا مي‌کند که حامله است اين حالت حاملگي کاذب يا خيالي ناميده مي‌شود. اکثر علائم حاملگي مانند قطع قاعدگي و بزرگي شکم در اين بيماران مشاهده مي‌شود و حتي بعضي از اين بيماران ادعا مي‌کنند که حرکات جنين را در داخل رحم حس مي‌کنند. در تمام اين موارد در معاينة لگن دهانه رحم سفت( مانند موارد غير بارداري) و رحم به اندازة طبيعي است. نکته 31: علت حاملگي کاذب اختلال غددي يا رواني است. بزرگي شکم معلول نفخ زياد و حرکت جنين نيز جز حرکات طبيعي روده چيز ديگري نيست.
قطع فاعدگي با هر يک از علائم فوق تشخيص بارداري را به يقين نزديکتر مي‌کند ولي گاهي با گذشت سه ماه از حاملگي تشخيص قطعي با وجود امتحانات آزمايشگاهي فوق‌الذکر مشکل است و در هر حال در موارد مشکوک با سه امتحان شنيدن صداي قلب جنين، حس حرکات جنين توسط لامسه پزشک و انجام سونوگرافي مي‌توان به طور قطع وجود حاملگي را ثابت نمود. سونوگرافي مي‌توان کيسة جنين را 6 هفته پس از آخرين عادت ماهانه تشخيص دهد. با يک هفته صبر کردن ضربان قلب جنين نيز مشخص مي‌شود. نکته 32: برخلاف اشعة ايکس سونگرافي هيچ خطري براي جنين ندارد.
در حدود صد سال قبل باري اولين بار صداي قلب جنين به طور اتفاقي توسط يک پزشک سوئيسي شنيده شد. او گوش خود را براي شنيدن صداي جا به جا شدن مايع آمنيوتيک ناشي از حرکت جنين بر روي شکم بيمار گذشت و با کمال تعجب صداي منظم ضعيفي شبيه تيک تاک ساعت را شنيد و بلافاصله متوجه شد که شايد براي اولين بار در تاريخ بشر به صداي قلب جنين در داخل رحم گوش داده است. نکته 33: تعداد ضربانات قلب جنين از تعداد ضربانات طبيعي قلب مادر بيشتر بوده و به طور متوسط 140 بار در دقيقه است.
براي شنيدن صداي قلب جنين از اسباب بسيار دقيقي به نام سوني‌کيد استفاده مي‌شود. در اين جا امواج فوق صوتي به خوني که در جنين جريان دارد برخورد کرده و منعکس مي‌شود با تقويت صداي منعکس شده صداي قلب حتي در هفته هفتم بارداري شنيده مي‌شود. اسم سونار سه حرف اول سه کلمه انگليسي است که معني فارسي آن استفاده از صدا در کشتيراني است. زيرا اولين بار در جنگ جهاين اين اسباب براي تشخيص زير دريائي مورد استفاده قرار گرفت و اخيراً اهميت زيادي در طب پيدا نموده به طوري که در زمينه‌هاي مختلف پزشکي از آن استفاده مي‌شود و در بسياري از موارد مي‌توان آن را جانشين راديوگرافي ( استفاده از اشعه X) نمود. سونار اسباب بسيار مطمئني است زيرا امواج مافوق صورت آن به علت فرکانس زياد شنيده نمي‌شود و به علت هيچ گونه اثر بدي به روي جنين ندارد.
امروزه متخصصين زنان از سونار براي تشخيص حاملگي، محل قرار گرفتن جفت، حاملگي‌هاي دوقلو، سقط ناقص، آبستني خارج رحمي، اندازه‌گيري قطر سر جنين و تشخيص غده‌هاي تخمدان و رحم استفاده مي‌کنند.
امروزه استفاده از اشعه ايکس براي ديدن استخوان‌هاي جنين و ثبوت بارداري رايج نيست و از سونوگرافي به جاي آن استفاده مي‌شود. نکته 34: در زنان تمام عکس‌برداري‌هاي لازم بايد بعد از قاعدگي انجام شود تا مطمئن باشيم که بيمار حامله نيست. زيرا اشعة‌ايکس در زنان بارداري که ماه‌هاي اول و دوم را طي مي‌کنند بسيار زيان‌آور است ولي در موارد خيلي ضروري و در ماه‌هاي آخر بارداري مي‌توان از عکس‌برداري توسط اشعة ايکس استفاده نمود.