اکثر زوج‌ها در اواخر بارداري و هفته‌هاي پس از زايمان اصلاً به تنظيم خانواده فکر نمي‌کنند. نکته 394: مراحل بارداري، زايمان و شيردهي به جسم مادر فشار زيادي وارد مي‌آورد و بارداري مجدد در فاصله‌ي کوتاه براي اين مادر و کودک آينده‌ي او، خطرناک است نکته 395: بين هر دو بارداري حداقل 3 سال فاصله بگذاريد، چون اين زمان براي بازسازي جسم مادر کافي خواهد بود. در اين فاصله بچه‌هاي خانواده هم براي تولد کودک بعدي آماده شده و رابطه بين کودک و پدر و مادر تحکيم مي‌شوند. نکته 396: معمولاً 4 تا 6 هفته پس از زايمان ( حتي اگر خودتان شير بدهيد) احتمال بارداري وجود دارد. هر چند نکته 397: اغلب زناني که شير خود را به کودک مي‌دهند، از سرگيري عادت ماهانه آنها به تاخير مي‌افتد، ولي اين جلوي بارداري را نمي‌گيرد. پيش‌بيني احتمال وقوع بارداري و زمان آغاز مجدد عادت ماهانه، غير ممکن است.
نکته 398: پس استفاده از روشهای جلوگيری از بارداری مي‌باشد و شستن واژن بعد از نزديکي، بي‌فايده است. نکته 399: روش انزال منقطع نيز موثر نخواهد بود. ما اين روش‌ها را پيشنهاد مي‌کنيم، انتخاب با شماست.
نحوة جلوگيري از بارداري
نکته 400: تنها روش صد درصد موثر، نزديکي نکردن است.
روش
طريقه مصرف
کاندوم
روي آلت مرد کشيده مي‌شود تا مني وارد واژن نشود. انواع مختلف (طبيعي، مصنوعي) دارد. بهتر است بعد از انزال و خروج آلت از واژن، مراقب نشت مني باشيد. اگر چرب کردن لازم بود از مواد اسپرم کش استفاده کنيد. کاندوم يک بار مصرف است. کاندوم وسيله‌اي شکننده و حساس است، با قرار گرفتن در معرض نور مستقيم به مدت طولاني آسيب مي‌بيند.
ديافراگم (کلاهک گردن رحم)
اين کلاهک را بايد پزشک تجويز و اندازه‌گيري کند. به همراه آن حتماً بايد مواد اسپرم کش به کار رود و شش الي هشت ساعت پس از نزديکي بيرون آورده، شسته و تميز شود. در صورت استفاده‌ي مجدد بايد از مقدار بيشتري مواد اسپرم کش استفاده کرد. آن‌ها حداقل تا يک سال قاب مصرف است .
قرص‌هاي صبح روز بعد
يک روش اورژانس است که معمولاً پس از تماس جنسي بدون برنامه، يا پارگي کاندوم و ديافراگم، به کار مي‌رود.
مواد اسپرم کش
اين مواد جلوي اسپرم، ديوار محافظ مي‌کشند و به صورت‌هاي کف، ژل و قرص عرضه مي‌شوند. مصرف آنها همراه کاندوم، ديافراگم يا کلاهک موثرتر است.
روش تقويمي
در اين روش بايد توجه داشت که روزهاي باروري زن در چرخه‌ي عادت ماهانه چه روزهايي هستند و از آميزش در اين روزها خودداري کرد. براي استفاده از اين روش، از دماي بدن و مخاط دهانه‌ي رحم استفاده مي‌شود. در اين مورد با پزشکتان تماس بگيريد.
آي. يو. دي
انواع مختلفي دارد که همه به صورت قطعات کوچک و نرم پلاستيکي ( همراه با دارو يا ترکيبات مس) داخل رحم قرار داده مي‌شوند. اين وسيله بايد توسط دکتر داخل رحم گذاشته شود. آي. يو. دي نخ کوچکي در دهانه‌ي واژن دارد که دکتر پس از هر عادت ماهانه، آن را کنترل مي‌کند. اين وسيله جلوي باروري تخمک را مي‌گيرد
قرص‌هاي ضد بارداري
انواع مختلفي دارد، که همه حاوي هورمون‌هاي زنانه هستند. فراموش کردن حتي يک قرص، خطر بارداري را افزايش مي‌دهد. نوع قرص را فقط بايد پزشک تعيين کند و مصرف آنها توام با آنتي‌بيوتيک، احتمال بارداري را افزايش مي‌دهد.
وازکتومي
(عقيم ساختن مردان)
لوله‌هيا اسپرم بر (واز دفران) را چنان مي‌بندند يا قطع مي‌کنند که راه خروج اسپرم سد مي‌شود. اين کار جراحي کوچکي است که با بي‌حسي موضعي انجام مي‌گردد. هر چند مرد هنوز مني توليد مي‌کند، انزال دارد و کاملاً ارضاء مي‌شود و لذت مي‌برد، ولي حاملگي در کار نيست پس از اين عمل تا حصول اطمينان از عقيم شدن، بايد روش ديگري را به کار گرفت.
بستن لوله‌ها
( عقيم ساختن زنان)
لوله‌هاي حامل تخمک به رحم ( فالوپ) را چنان مي‌بندند يا قطع مي‌کند که راه خروج تخمک سد شود . اين عمل غالباً با بيهوشي عمومي انجام مي‌شود و تأثيري ريو ارضائ شدن يا کسب لذت جنسي ندارد.
اسفنج ضدبارداري
قطعه‌اي يک بار مصرف، از جنس پلي‌اورتان و حاوي مواد اسپرم‌کش است که بايد قبل از دخول آن را مربوط کرد. اين وسيله در دهانه‌ي رحم قرار مي‌گيرد و شش ساعت پس از نزديکي بايد آن را بيرون آورد.
نورپلانت
شش کپسول نرم و کوچک است که زيرپوست بازوي زن، در برش کوچکي که با بي‌حسي موضعي ايجاد مي‌شود، قرار مي‌گيرد. اين روش تا پنج سال اعتبار دارد و مي‌توان آن را شش هفته بعد از زايمان، يا هفت روز پس از شروع عادت ماهانه نصب کرد.
روش تزريقي (دپو- پرووا)
تأثير آن 3 ماه باقي مي‌ماند.
کاندوم زنانه
غلاف نرم و گشادي از جنس پلي اورتان و براي يک بار مصرف است. حلقه‌ي خارجي آن فرج را مي‌پوشاند و حلقه‌ي داخلي آن وارد واژن مي‌شود.
مزايا و معايب
کاندوم
مزايا
• نيازي به تجويز پزشک ندارد.
• خطر ابتلاء به بيماريهاي مقاربتي را کاهش مي‌دهد.
• مسئوليت تنظيم خانواده را تقسيم مي‌کند.
• عوارض جانبي ندارد.
• بين 90 تا 98 درصد موثر است.

معايب
• بايد سالم باشد و قبل از دخول روي آلت در حالت نعوظ را کاملاً بپوشاند.
• بايد براي هر بار نزديکي استفاده شود.
ديافراگم
(کلاهک گردن رحم)
مزايا
• مرد آن را حس نمي‌کند.
• فقط در هنگام نياز از آن استفاده مي‌شود.
• اثر جانبي جدي ندارد.
• همراه با مواد اسپرم کش حداکثر تا 98 درصد موثر است.

معايب
• بايد قبل از نزديکي آن را نصب کرد.
• در صورت نصب ناقص، عوارض نامطلوبي دارد.
• احتمال عفونت مثانه را افزايش مي‌دهد.
• بايد حداقل 6 ساعت و حداکثر 24 ساعت پس از نزديکي در محل بماند.
آي . يو. دي
مزايا
• عملکرد مداوم و طولاني ( حتي بيش از 30 ماه)
• افزايش نزديکي مشکلي ايجاد نمي‌کند.
• 97 تا 99 درصد موثر است.

معايب
• تشديد درد و دل پيچه‌هاي دوران عادت ماهانه
• افزايش احتمال عفونت‌هاي زنان
• احتمال رها شدن هنگام عادت ماهانه
قرص‌هاي
صبح روز بعد
مزايا
• در صورت مصرف در محدوده‌ي 72 ساعت پس از آميزش، تا حداکثر 99 درصد موثر است.

معايب
• نياز به تجويز پزشک دارد.
• در هر دوره‌ي عادت ماهانه، بيش از يک بار نبايد مصرف شود.
• باعث بروز حالت تهوع و اختلال در عادت ماهانه مي‌شود.
مواد اسپرم کش
مزايا
• نيازي به تجويز پزشک ندارد.
• عوارض جانبي جديد ندارد
• احساس نمي‌شود ( مگر خيلي مرطوب باشد).
• 70 الي 85 درصد موثر است.

معايب
• بايد قبل از هر آميزش، مقدار جديدي از مواد را داخل کرد.
• گاهي باعث بروز حساسيت مي‌شود.
روش تقويمي
مزايا
• براي تمامي مذاهب قابل قبول است.
• باعث آگاهي فرد مي‌شود.
• عوارض جانبي ندارد.
• پيوند و ارتباط زن و شوهر را محکم‌تر مي‌کند.
• مي‌توان از آن براي برنامه‌ريزي بارداري هم سود برد.
• 70 الي 98 درصد موثر است.

معايب
• به دقت عمل بالايي نياز دارد.
قرص‌هاي ضدر بارداري
مزايا
• موثرترين روش که برگشت پذير نيز مي‌باشد.
• سهولت مصرف
• عوارض جانبي محدود
• کاهش خونريزي و دل پيچه‌هاي عادت ماهانه
• کاستن احتمال ابتلا به سرطان تخمدان و رحم
• تأثير تا 99 درصد

معايب
• نياز به تجويز پزشک دارد.
• داراي عوارض جانبي براي گروهي از خانم‌ها است.
• در زنان سيگاري يا بيمار ( ناراحتي قلبي، فشار خون، بيماري کبدي، سرطان سينه) مصرف آن ممنوع است.
وازکتومي
(عقيم ساختن مردان)
مزايا
• ترس از بارداري را ريشه کن مي‌کند.
• باتأثير گذاري صد درصد.

معايب
• غالباً غير قابل برگشت به حالت قبل از عمل است.
• عوارض جراحي
بستن لوله‌ها
مزايا
• ترس از بارداري را ريشه کن مي‌کند.
• با تأثير گذاري صد در صد

معايب
• غالباً غير قابل برگشت است.
• عوارض جراحي دارد.
اسفنج ضد بارداري
مزايا
• نياز به تجويز پزشک ندارد.
• تا 24 ساعت اثر خود را حفظ مي‌کند.
• 85 درصد ايمني دارد.

معايب
• در برخي از موارد حساسيت ايجاد مي‌ند.
• در 6 هفته‌ي آخر بارداري و در زمان خونريزي به هر علت، قابل استفاده نيست.
نورپلانت
مزايا
• در مادران شيرده قابل استفاده است.
• پس از خارج کردن آن باروري سريع رخ مي‌دهد .
• نياز به مصرف روزانه ندارد.
• 8/99 درصد موثر است.

معايب
• قرار دادن و بيرون آوردن آن نياز به جراحي کوچک دارد.
• باعث بي‌نظمي عادت ماهانه و پيدايش جوش و لک در بدن مي‌شود .
• بعضي خانم‌ها با اين روش مشکل سردرد دارند.
• داراي عوارض جانبي مثل تغييرات خلقي، افزايش وزن و ورم کردن مي‌باشد.
• هزينه‌ي بالايي دارد.
روش تزريقي
(دپو – پروورا)
مزايا
• چون استروژن ندارد، در افراد سيگاري و فشار خوني قابل استفاده است.
• هنگام شيردهي قابل استفاده است.
• براي خانم‌هايي که به دليلي نمي‌توانند قرص حاملگي بخورند، قابل استفاده مي‌باشد.
• 6/99 درصد موثر است.

معايب
• پس از قطع آن، برگشت قابليت باروري با تأخير رخ مي‌دهد.
• در حدود يک سوم مصرف کنندگان در سال اول، با اختلال در عادت ماهانه رو به رو مي‌شوند.
• عوارض جانبي مانند سردرد، سرگيجه و نفخ دارد.
کاندوم زنانه
مزايا
• نيازي به تجويز پزشک ندارد.
• نرم و راحت است و گرما را منتقل مي‌کند.
• نصب راحتي دارد.
• 74 درصد موثر است.
• با وجود تازگي، محکم است و پاره نمي‌شود.

معايب
• حلقه‌ي خارجي آن بيرون از واژن قرار دارد.
• بايد آن را جا داد و فرو کرد.
• بي‌ريخت و بدقواره است.
• هنگام نزديکي ايجاد صدا مي‌کند.